POPTECH
Soms is het gewoon aardig, en dikwijls ook wel noodzakelijk, om
over wat meer technische informatie en achtergrondkennis van hard-
en software te beschikken. Het moet echter goed begrijpelijk en
niet te uitgebreid worden behandeld. Welnu, de rubriek POPtech
informeert u op een populaire maar afdoende mate over oudere en
vooral de nieuwere technische aangelegenheden in de IT-branche.
Kretologie verduidelijkt, dat is de bedoeling. Dus geen moeite om
er doorheen te komen, het leest als vanzelf. Maar daarna weet u
waarover u het hebt.
CD-ROM drive, drivers en buffers
Zonder dieper in te gaan op de verschillen tussen de drie interface
standaarden IDE (Integrated Drive Electronics), EIDE en SCSI kunnen
we er toch enige praktische wenken over geven. De oude
IDE-standaard staat bijvoorbeeld toe twee hard-disk drives op de
computer aan te sluiten, die ieder een overdrachtssnelheid van 2 a
3 MB p/s bewerkstelligden. Om in dit geval toch in staat te zijn
meer randapparatuur aan te sluiten, heeft men de ATAPI (AT
Attachment Packet Interface) standaard ontwikkeld, die het mogelijk
maakt randapparatuur ook zonder extra interface via de
IDE-controler aan te sluiten, want ze passen op de hard-disk
aansluiting van de IDE HD-controler. Wel moeten we er dan op
toezien dat de HD als master en de CD-drive als slave wordt
geschakeld via de respectievelijke jumpers op de drives. Wilt u op
IDE-basis - de goedkoopste - toch meerdere drives aansluiten bij
oudere computers, dan is het nodig een tweede IDE-controlerkaart te
installeren die dan via jumpers als secundaire controler wordt
aangemerkt.
Daarnaast is er sinds 1994 de populaire nieuwere EIDE (Enhanced
IDE) standaard, die u probleemloos tot vier apparaten laat
aansluiten, tot en met een EIDE tape drive toe. Bovendien
ondersteunt EIDE hard disks groter dan 528 MB en ligt de
datadoorvoersnelheid aanzienlijk hoger, tot 11 a 13 MB p/s,
overeenkomstig de SCSI-2 eigenschappen. Koop daarom nooit een
computer die niet over een EIDE controler beschikt. En wie zeker
weet dat hij met bijvoorbeeld meer periferie-apparatuur aan de gang
gaat, kan eventueel besluiten een SCSI (Small Computer System
Interface) controler aan te schaffen. Hierop zijn tot zeven
SCSI-apparaten aan te sluiten. Deze techniek is op de
huis-tuin-en-keuken markt nog vrijwel afwezig omdat ze wel flink
duurder uitvalt, en daardoor betaalbaar is voor professionele
gebruikers, omdat vooral de dedicated hard disk niet direct billijk
is te noemen.
Alle genoemde afkortingen (IDE, e.d.) refereren aan interface
standaarden die definiëren hoe de (hard) disk(s) drives samenwerken
met uw computer. Omdat de EIDE-specificaties die van SCSI evenaren,
kunt u EIDE vooralsnog tot uw favoriete keus maken.
MSCDEX
Een CD-ROM loopwerk heeft buiten een driver ook de file MSCDEX.EXE
nodig. De laatste wordt in beginsel bij iedere drive meegeleverd.
Via de handleiding leert u de drive te installeren en hoe MSCDEX in
uw config.sys moet worden opgenomen. Meestal gebeurt dit via een
eenvoudig Setup-programma.
Van MSCDEX.EXE bestaan enkele versies. De oude versie is 2.21 (DOS
5.0) maar de nieuwere (2.23) treft u aan in de directory van DOS
6.x en op diverse bij tijdschriften geleverde diskettes of CD-ROMs.
Zie er wel op toe dat u deze file altijd hoog laadt, met devicehigh
in config.sys en loadhigh in autoexec.bat. In de nieuwere versie
zijn tevens enige bugs die deze .EXE file aankleefden verwijderd.
Indien u de foutmelding `wrong DOS version' op het scherm ziet
verschijnen, of er zijn problemen met het inlezen van een CD, dan
werkt u vermoedelijk met DOS 6.x en een verouderde MSCDEX.
EXE-versie.
Smartdrive
Het kan bijzonder nuttig zijn CD-ROMs te cachen. Het zijn niet de
snelste drives, de ROM-drives, en een snelle RAM-buffer voor
ingelezen data is dan bijzonder welkom, opdat de processor zo min
mogelijk wordt opgehouden. Het is daarom aan te bevelen om
SMARTDRIVE.EXE, dat in uw DOS-directory staat, te installeren dat
ook vanaf DOS 6.2 CD-ROM drives ondersteunt. Echter, indien MSCDEX
via autoexec.bat wordt geinstalleerd, moet SMARTDRIVE. EXE erna
worden geladen.
WIR
Op deze plaats willen we u graag een eenvoudige .BAT-filetje
voorstellen dat u regelmatig enig intikwerk bespaart. Hoe vaak tikt
u niet in `dir /w >' of `dir /w | more >'. Zeer regelmatig,
nietwaar. In dat geval is de vervanging `wir >' een vrij simpele
maar effectieve oplossing. Probeert u het maar eens uit. Gesitueerd
in uw directory C:\BAT, of eventueel in uw directory C:\DOS of
C:\UTLS, tikt u listing 1 vanaf de DOS-prompt in.
-----------------------------
copy con wir.bat------[ENTER]
@echo off-----------[ENTER]
cls------------------[ENTER]
dir /w | more----------[ENTER]
: end----------------[ENTER]
^Z-------------------[ENTER]
-----------------------------
Listing 1
De ` [ENTER] ' in deze listing duidt aan dat u een > dient te geven,
terwijl ^Z wordt verkregen door de toetsen CTRL en Z na elkaar in
te drukken, waarbij de CTRL-toets ingedrukt blijft tot de Z-toets
is ingedrukt. Op dat moment wordt de file WIR.BAT ook daadwerkelijk
in de betreffende directory op disk aangemaakt.
Vanaf nu kunt u vanaf de DOS-prompt de opdracht `wir >' invoeren
en op het scherm verschijnt kamerbreed de inhoud van de directory
waar u op dat moment in staat.
Computer optimaliseren
Breid ik mijn RAM uit, installeer ik een nieuwe Pentium, of (meer)
cache, of schaf ik een grotere hard disk aan? Windows 95 stelt ons
voor veel dilemma's. Laten we eens kijken of we wat antwoorden
kunnen vinden.
Dit begint met (D)RAM. Waarom is dit RAM zo belangrijk voor
computerkopers? Het antwoord: vrijwel alle moderne software draait
onbeholpen in minder dan 16 MB RAM, nog afgezien van het feit dat
we (meestal) niet eens te maken hebben met 32-bits programmatuur.
Een belangrijke vraag is tevens: hoeveel (D)RAM moet ik nu
eigenlijk in mijn nieuw te kopen computer laten installeren. Een
rechtstreekse en eenvoudige vraag, die toch wel moeilijk valt te
be- en verantwoorden. Volgens de door ons geraadpleegde literatuur,
en sprekend uit ervaring, is per de dag van vandaag 16 MB een
minimale vereiste, voor DOS- en Windows-programmatuur. Dikwijls
draait een programma beter (sneller) met meer RAM, dan via een
snellere hard disk, of onder een P60 of P75 met 4/8 MB.
Voor Windows 95, zegt Microsoft bijv., dat het `kan' draaien in 4
MB RAM. Dat W'95 effectiever draait op een snellere processor, zal
iedereen willen accepteren. Maar dat het programma pas echt tot
leven komt wanneer u uw RAM uitbreidt, vermeldt Microsoft niet. Van
4 naar 8 MB gaf echter wel een 25% a 30% prestatieverbetering van
het systeem te zien. En een uitbreiding van 8 naar 16 MB gaf
opnieuw een 25 tot 30% effectievere werking te zien. Nog meer RAM
installeren bleek een minimale optimalisering te bewerkstelligen
(1-3%), zodat de praktijk uitwijst dat W'95 zich optimaal beweegt
in 16 MB RAM, waardoor u, generaal gesproken, niet hoger behoeft te
gaan. Dit geldt voor een 486 processor, maar het is gebleken dat
voor Pentiums absoluut dezelfde RAM-criteria gelden omdat de
programmatuur eisen oplegt aan hardware. Enige programma's zouden
nog wat hebben aan 24 MB, maar dat komt niet vaak voor. Het
aanschaffen van EDO-RAM is op dit moment aan te bevelen, omdat
hiermede de prestaties van uw computer beter gediend zijn dan met
(D)RAM.
Wanneer we software draaien in een geringe hoeveelheid RAM, gaat
Windows swap-files wegschrijven naar hard disk. Dit noemen we
gebruik maken van virtueel geheugen. Daar virtueel, of hard-disk
geheugen, zeer langzaam is in vergelijking met RAM, vertraagt
swappen de werking van een programma aanzienlijk. Indien
swap-files, omdat er voldoende RAM is, niet nodig zijn, geeft dat
Windows (95) lucht en gaat het programma zich kiplekker voelen en
draaien als een lier. Het runnen van Win16 (W'3.1) programma's
onder W'95 (aan te merken als een Win32-systeem) gaf gemiddeld geen
aanleiding tot verbetering - of verslechtering - van de
functionaliteit van de programmatuur.
Cache
Wat uw DX2- of Pentium-computer altijd sneller maakt, is het
installeren of verhogen van het cache-geheugen. Moderne snelle
microprocessors staan gedurende minder tijd niets te doen wanneer
zij door kunnen werken via een L2 SRAM cache. Het installeren van
64K cache geeft reeds een onmogelijke prestatieverbetering te zien,
maar upgraden naar (128 of liefst) 256K laat uw computersysteem
waarlijk swingen. De mogelijkheid van 512K cache moet u maar
vergeten, want dan gaan we weer over een verwaarloosbare 1 a 2%
optimalisering praten, die u flink wat kost. De conclusie is
eenvoudig dat W'95 een snelle processor, veel RAM en een 256 KB L2
cache nodig heeft.
W'95 system monitor
Wanneer u W'95 installeert, wordt de System Monitor, een
meegeleverde zeer goede W'95 tool, niet meegeïnstalleerd. Wel kunt
u deze later op de hard disk plaatsen, wanneer Windows eenmaal goed
draait. Dit programma houdt tijdens het werken met programmatuur
bij hoeveel gebruik u maakt van de processor, van het geheugen en
van de hard disk. Middels een grafiek toont System Monitor
bijvoorbeeld welk percentage van de tijd de CPU werkelijk wordt
gebruikt. Komt hieruit te voorschijn dat het percentage meestal
oploopt naar de 100% dan kan een processor upgrade worden overwogen
(maar let hierbij wel op de ferme prijs). System Monitor helpt u
flessenhalsen in uw computersysteem te ontdekken en daaraan
weloverwogen iets te doen.
Geheugencapaciteit van CD
De CD wordt door vrijwel iedereen gewaardeerd. De één vindt het
prachtig dat hij zijn muziek nu zonder tikken en geruis kan
beluisteren, de ander vindt het handig dat hij veel computerdata in
huis kan halen met een CD-ROM.
In advertenties in zake de audio-CD wordt vermeld dat er 74 minuten
aan digitale muziek op staat, en in advertenties van de CD-ROM
vermeldt men dat er 650 MB op past. Wat moeten we ons met deze
getallen voorstellen. Past er op een audio-CD geen 74 minuten en 10
seconden aan muziek en past er op een CD-ROM echt geen 651 MB?
Degene die zijn audio-CD speler goed bekijkt, en vooral het display
nadat er net een audio-CD in de speler is gestopt, heeft vast wel
eens gezien dat de speler de totale speelduur kan vermelden.
Wanneer u verzamel-CD's bezit zult u bemerken dat deze vaak gevuld
zijn met veel muziek. Steeds vaker komt het voor dat audio-CD's
meer dan 74 minuten aan digitale muziek bevatten, soms zelfs meer
dan 78 minuten. Blijkbaar is de "grens" van 74 minuten gemakkelijk
te overschrijden. Vraag: is de grens van 650 MB voor CD-ROM's net
zo gemakkelijk te overschrijden?
Audio-CD vs CD-ROM
Wanneer we naar de CD-ROM kijken, kunnen we een vergelijking met de
audio-CD maken. De audio-CD bevat digitale muziek dat in stereo op
44.1 KHz is gesampled. Elke seconde bevat 44.100 * 2 (stereo) * 2
(16 bit) bytes = 176.400 bytes. Elke minuut neemt 10.584.000 bytes
in beslag. 74 minuten zou 783.216.000 bytes (ongeveer 747 MB) in
beslag nemen. Deze capaciteit dient u niet te verwachten op uw
CD-ROM omdat er vele bytes gebruikt worden voor foutcorrectie.
Edoch, net als bij de audio-CD zult u bij de CD-ROM exemplaren
tegen kunnen komen die meer data bevatten dan 650 MB.
Waar zitten de extra bytes?
De CD bevat een heel lang spoor van nullen en enen. Dit lange spoor
begint aan de binnenkant van de CD. Dit in tegenstelling tot de
inmiddels bijna antieke langspeelplaat die - weet u het nog? - een
groef had die van buiten naar binnen middels de naald werd
afgetast. Het lange spoor op de CD eindigt bij een goed gevulde CD
aan de buitenrand. En hierin zit het hem nu ..., het spoor eindigt
ergens aan de rand. Tot hoever aan de rand de CD beschreven mag
worden, is ongetwijfeld opgenomen in een van de standaarden die er
voor commerciële CD's bestaan. Echter niet iedere CD-bakker kent
deze standaarden of, liever, houdt zich aan deze standaarden, want
men komt soms vrij dicht bij de rand (denk aan het voorbeeld van de
audio-CD die meer dan 74 minuten muziek bevat). Niet elke
CD(-ROM)-speler kan zijn laser even ver naar de rand verplaatsen.
Het zou daarom kunnen gebeuren dat u een CD-ROM hebt die meer dan
650 MB bevat, en waarvan de data door uw CD-ROM speler wel gelezen
kan worden omdat de laser ervan erg ver tot de rand van de CD-ROM
kan komen. Dezelfde CD-ROM kan bij uw buurman misschien niet
compleet gelezen worden omdat de laser in zijn CD-ROM speler niet
zover tot de rand van de CD-ROM kan komen.
Uit het bovenstaande verhaal kunt u dus de conclusie trekken dat er
niet een keiharde grens voor de maximale opslagcapaciteit van CD's
kan worden gegeven.
Toekomst
De laatste paar maanden zijn er verschillende spellen op CD-ROM
uitgebracht die 2, 3, 4, of soms wel 7 CD's vol data bevatten. De
opslagcapaciteit van de huidige CD-ROM lijkt in dat geval weer erg
tegen te vallen. Gelukkig wordt er momenteel aan een oplossing
gewerkt. De CD-ROM krijgt een broertje waarop meer data kan worden
opgeslagen dan op de huidige 650 MB CD-ROM. Het is na enig geruzie
verwekt door Toshiba, Philips, Sony en enkele andere bedrijven.
Dit broertje heeft inmiddels de naam SD-ROM (Super Density - ROM)
gekregen. De opslagcapaciteit van de SD-ROM zal in eerste instantie
4,7 GB bedragen. Later zal er eventueel een versie verschijnen die
dubbelzijdig is en zo 9,4 GB kan opslaan. Spellen die nu bijv. 7
CD-ROM's groot zijn, zullen dan op één SD-ROM passen, zeer handig
voor degenen die geen CD-ROM wisselaar hebben en niet houden van
het verwisselen van CD-ROM's tijdens het spelen. Naast spellen is
het natuurlijk ook mogelijk andere data op de SD-ROM te plaatsen.
Denk hierbij aan complete oeuvres van muziekartiesten of speelfilms
met digitaal beeld en geluid inclusief ondertiteling in
verschillende talen.
Overbodige fonts?
Als u met Windows werkt, hebt u vast wel eens een ander font
geselecteerd. Windows geeft u de mogelijkheid om een grote lijst
met fonts te installeren die dan in elke Windowsapplicatie kan
worden gebruikt. Standaard heeft Windows 3.x een 15 lettertypen,
waarvan vijf in TrueType-formaat. Deze lijst wordt normaal
gesproken door verschillende applicaties sterk uitgebreid. Wanneer
u de lijst van TrueType-fonts bekijkt, kunt u fonts tegenkomen die
vier verschillende stijlen hebben die elk in een fontfile zijn
opgeslagen. Het font Arial is bijvoorbeeld vaak in vier
verschillende uitvoeringen aanwezig, namelijk Standaard, Cursief,
Vet, en Vet Cursief. Elk van deze uitvoeringen is in een fontfile
opgeslagen. Andere fonts zoals Symbol zijn vaak maar in één variant
in de lijst opgenomen.
Vier keer?
Het font Symbol dat maar eenmaal in onze lijst van fonts voorkomt,
kan net als het font Arial, dat vier maal in de lijst voorkomt,
naast de normale weergave ook Cursief (Italic), Vet (Bold) en Vet
Cursief vet worden weergegeven. Deze vier manieren van afbeelden
van een font kunnen in Windows gewoon worden geselecteerd binnen
één font. Waarom staan bij andere fonts, zoals het reeds
aangehaalde Arial, drie ogenschijnlijk overbodige opties. Wanneer
u namelijk Arial Vet zou willen weergeven, kunt u dat op twee
manieren verwezenlijken. De eerste manier is Arial Bold te
selecteren uit uw fontlijst, en de tweede manier is het selecteren
van Arial als lettertype en vervolgens de optie vet te kiezen.
Beide manieren zullen tot gevolg hebben dat Arial vet wordt
weergegeven.
Wanneer u bedenkt dat onder Windows 3.xx elk fontfile dat in de
Windows directory staat geheugenruimte opsnoept, rijst de vraag of
het verstandig is om de drie fontfiles Arial Bold, Arial Italic en
Arial Bold Italic te verwijderen. Wanneer deze verwijderd worden,
zullen ze niet meer in Windows geladen worden wat weer tot gevolg
heeft dat er onder Windows weer meer broodnodig geheugen
beschikbaar is.
Verwijderen?
De reden dat er van een lettertype, als Arial, vier verschillende
uitvoeringen te selecteren zijn, is de volgende: de kwaliteit van
Arial Bold ligt hoger dan de kwaliteit van Arial met de optie Vet.
Wanneer u besluit dat u van lettertypen als Arial alleen nog maar
de `normale' uitvoering wilt behouden - waarmee u dus nog steeds in
staat bent om letters cursief, vet en vet-cursief kunt afbeelden -
dan zal dat voor normaal computergebruik het volgende betekenen. De
totale snelheid van Windows zal hoger worden, want er is meer
geheugen beschikbaar. Aan de andere kant zal de kwaliteit van het
font, wanneer het cursief, vet of vet cursief wordt gebruikt, iets
lager worden. Dit laatste geldt altijd voor de fonts die op een
beeldscherm worden afgebeeld en, afhankelijk van uw printer, ook
voor het resultaat op papier.
Wanneer uw printer de speciale versies van het font standaard
ingebakken heeft, zullen deze gewoon gebruikt worden. Als u
bijvoorbeeld Arial Bold verwijdert, en Arial kiest met de optie
Vet, en uw printer heeft Arial Bold ingebakken, dan zal de
kwaliteit op papier hoog blijven. Ook als u een PostScript-printer
hebt die het font ondersteunt, zal de kwaliteit hoog blijven. In
alle andere gevallen zal de kwaliteit van Arial op papier iets
lager worden als u de Arial vet, cursief of vet-cursief gebruikt.
Windows 95
Het voorgaande verhaal slaat voornamelijk op het gebruik van fonts
onder Windows 3.xx. Want Windows 95 handelt het gebruik van fonts
een stuk slimmer af. In tegenstelling tot Windows 3.xx worden niet
automatisch alle fonts in het geheugen geladen. Windows 95 heeft
een sub-directory \Windows\Fonts waarin alle fonts staan. Windows
95 laadt alleen de fonts die door de verschillende applicaties
worden gebruikt; de overige fonts nemen dus geen overbodige
hoeveelheid geheugen in beslag.
Wanneer u dus met veel fonts werkt, zou u onder Windows 3.xx dus of
veel geheugen moeten hebben of een fontmanager moeten gebruiken,
een programma dat ervoor zorgt dat niet alle fonts compleet in het
geheugen gezet worden. Wanneer u Windows 95 gebruikt, kunt u dus
vrijwel onbeperkt fonts installeren in de \Windows\Fonts directory
zonder bij het draaien van Windows 95 met geheugenproblemen
geconfronteerd te worden.
Computer van de maand
In dit onderdeel van onze causerie stellen wij u in tabel 1 de
computerconfiguratie voor die u op dit moment zou moeten
aanschaffen. Kan dat niet, probeer uw aankoop dan zo dicht mogelijk
bij deze handleiding in de buurt te brengen.
Een volgende keer geven wij u de omschrijving van de prioriteiten,
maar dat een 10 uiterste noodzaak inhoudt, was u natuurlijk reeds
duidelijk.
Wouter Alexander & Marco Opdam
Computer Info's PC-Custom
Januari 1995----------------------Prioriteit
midi-tower (...)----------------------8
voeding = >> 200 W - COD-----------8
Intel Pentium 133 MHz---------------9
PCI local bus-----------------------10
16 MB EDO-RAM-------------------9
256 KB L2 cache-------------------9
1.6 MB hard disk--------------------8
64-bits MPEG grafische kaart--------8
quad-speed CD-ROM drive----------8
2x 1.44-MB floppy drive--------------6/10
1x 1.2-MB floppy drive----------------5
1x RS232-poort met 16550 UART-----10
1x centronics-poort-----------------10
game-poort------------------------6
14K4 fax/modem--------------------6
3-knops muis (2-knops)-------------7/10
17" (15") .28 monitor 80Hz/80kHz------8/10
(ergonomisch) toetsenbord-----------6/10
Windows 95/Warp (DOS 6/W'31)------7/10
Work fW/IBM Works------------------8
fax/modem-software----------------6
uninstaller--------------------------5
PC TOOLS/Norton,, o.i.d.------------6
abonn. Internet-provider-------------2
tel. software------------------------1