Egosoft

Muisarm: feiten en fabels over RSI

RSI is een probleemgebied, voor werkgever en werknemer, maar daardoor ook een mogelijkheid voor nieuwe dienstverlening en handel. Muismatten, polssteunen, ergonomie, computermeubilair, er komen steeds meer hulpmiddelen op de markt, maar ook de adviesmarkt ontwikkelt zich. Egosoft levert producten op dit gebied, heeft een showroom in hartje Amsterdam, maar regelt lezingen, en ontwikkelt ook cursusmateriaal en literatuur over RSI.

Hier noemen we het RSI ofwel Repetitive Strain Injury en als je muisarm zegt begrijpt ook iedereen dat. In de VS spreekt men eerder over Carpal Tunnel Syndrome, maar hoe je het ook noemt het is een lastig en groeiend probleem. Voor beeldschermwerkers, en dat is al 46% van de beroepsbevolking hier, maar in feite voor iedereen die te maken heeft met repeterende bewegingen, als chauffeur, sporter of bollenpeller. Het begint als meestal een kleine irritatie, wordt geleidelijk lastiger en pijnlijker en kan uitgroeien tot een echte handicap. Daardoor kun je niet meer werken, niet meer sporten, soms niet meer jezelf aankleden, het is zeker geen onschuldig kwaaltje, als je niet oplet loopt het snel uit de hand.

RSI is niet eenduidig; men constateert en interpreteert RSI op vele manieren, de een ziet het als een reumatische aandoening, de ander als een blessure. Deskundigen zijn het dan ook niet altijd eens over hoe RSI precies ontstaat en hoe je het kunt voorkomen. Het is een lastig medisch probleem; het blijft veelal onzichtbaar blijft op röntgenfoto’s en er zijn geen bloedtesten noch makkelijke pilletjes voor.

De eerste golf van RSI (Repetitive Strain Injury) was in de jaren tachtig, maar ondertussen begint het op een ware epidemie te lijken. Het is bepaald niet zeldzaam. Volgens TNO krijgen twee van de vijf werknemers er mee te maken en is het zelfs al beroepsziekte nummer één in Nederland geworden en daarmee loopt de schade door RSI in de miljarden. Verzuim, Ziektewet, WAO,medische kosten, rechtszaken tegen werkgevers, RSI is een dure kwaal.

Letterlijk is Repetitive Strain Injury een blessure als gevolg van repeterende inspanningen, maar de werkelijkheid omvat zoveel meer dan dat.. RSI is een breed klachtensyndroom en er zijn dan ook meervoudige oorzaken en oplossingen van RSI te noemen. Hoe je werkt, hoe je zit, voldoende pauze, goed meubilair, muishulpjes en anti-RSI software voor de computer zijn zeker van belang, maar ook de werksfeer, de stress en de verhoudingen op het werk spelen een rol. Als je qua eten of beweging een ongezonde leefstijl hebt, loop je ook meer risico.

Fabel 1: RSI synoniem voor muisarm

De term muisarm dekt het klachtensyndroom niet erg goed. Er komen net zoveel klachten van toetsenbordwerkers die niet of nauwelijks een muis hanteren. Ook tennisarmen, tunnelsyndromen aan polsen, SMS-duimpjes, golfer-ellebogen en schrijfkramp vallen onder de noemer van RSI. De klachten die in ons computertijdperk RSI heten, zijn eigenlijk eeuwenoud. Denk maar aan de monnikenkramp bij kalligraferende monniken rond 1600 waarbij ook voortdurend korte repeterende bewegingen gemaakt moesten worden en de spieren onvoldoende de kans kregen afvalstoffen af te voeren.

RSI komen we echt overal tegen en treft veel meer dan de beeldschermgebruikers. Kappers, inpakkers, vuilnisophalers, metselaars en vele andere beroepsgroepen zijn vatbaar voor dit bijverschijnsel van chronische belasting.

Fabel 2: tijdelijke trend die tussen de oren zit

De harde cijfers zeggen genoeg, RSI is geen ‘hype tussen de oren’ die zomaar over zal waaien. Er is sprake van een serieus te nemen maatschappelijk probleem. Uit onderzoek van TNO-Arbeid in 2003 blijkt dat twee op de vijf werkende Nederlanders in Nederland RSI-klachten hebben. Had in 1998 20 % van de werkenden regelmatig of langdurig last van deze klachten, in 2003 is dit percentage opgelopen tot 28 %. Wat betreft arbeidsverzuim is gebleken dat 8 % veroorzaakt wordt door RSI en in 2,4 % van de gevallen er sprake is van een verzuim van meer dan 4 weken.

In vijf jaar tijd is de instroom in de WAO door RSI vervijfvoudigd en is RSI verantwoordelijk voor 12 % ervan. De kosten door RSI lopen daardoor sterk op. Ruim 650.000 mensen in Nederland verzuimen door RSI, wat werkgevers jaarlijks alleen al voor 1,26 miljard euro in loonkosten treft. Dan zijn productiviteitsverlies, medische consumptie en kwaliteitsverlies als kostenposten nog niet eens meegeteld.

Zorgwekkend voor de toekomst is ook het feit dat 58 % van de RSI-gevallen geconstateerd wordt bij mensen jonger dan 35 jaar en dat bij jongeren, zelfs bij kinderen, dit soort problemen steeds meer optreden. De computer, spelconsole, PDA’s, het mobieltje, de hele dag met die kleine toetsjes prutsen is niet alleen maar leuk. Zeker bij studenten, die vaak de hele dag aan de PC zitten, is het een probleem. Diverse universiteiten hebben al regelingen getroffen en patiëntengroepen opgericht voor studenten met RSI.

Fabel 3: fysieke oorzaken zijn eenduidig vast te stellen

Over de symptomen van RSI heerst weinig verwarring: pijn, vermoeidheid en krachtverlies zijn de voornaamste fysieke klachten. Met als probleemgebieden de vingers, handen, polsen en armen, maar ook de nek, schouders en rug behoren ertoe. In driekwart van de RSI gevallen spreekt men van aspecifieke RSI, waarbij wel de symptomen herkend worden, maar niet de oorzaken. Waar wel diagnose mogelijk is, spreekt men over Cervicaal Syndroom, ThoracicOutlet Syndroom, Rotatorcuff-laesie, Tenniselbow/Golferselbow, Carpaal Tunnel Syndroom, Tendinitis de Quervain.

Over de oorzaken van het verschijnsel zijn de specialisten het echter oneens. Waar fysiotherapeuten doorgaans spreken van beschadigingen aan spieren en pezen, wijzen anderen op een slechte doorbloeding. Chiropractors stellen op hun beurt dat een scheve wervelkolom RSI veroorzaakt en in de alternatieve hoek zoeken therapeuten het met name in energieblokkades in het lichaam. De oorzaken van RSI en hoe het te voorkomen en behandelen moeten dus breder gezocht worden.

Fabel 4: alleen lichamelijke oorzaken

Het idee ‘wat men niet ziet bestaat niet’ dient voor een beter begrip van RSI zo snel mogelijk losgelaten te worden. Het wordt steeds duidelijker dat de risicofactoren op een breder terrein liggen dan het fysieke kan omvatten. Uit recent onderzoek blijkt dat behalve de bekende verbanden tussen RSI en fysieke inspanning, ook verbanden tussen RSI en mentale inspanning overtuigend aanwijsbaar zijn. Ook blijkt dat persoonlijke eigenschappen, zoals stressgevoeligheid en medische constitutie verklaren waarom bepaalde mensen eerder last krijgen van RSI dan anderen. Stressgerelateerde factoren als werkdruk, communicatie op de werkvloer en steeds toenemende stromen van informatie hebben dan ook hun aandeel in het ontstaan van RSI klachten.

Naast de lichamelijke en psychosociale oorzaken spelen inrichting en atmosfeer van de werkomgeving een niet te onderschatten rol binnen het totaal aan invloeden. Evenals stralingen van moderne communicatiemiddelen, elektrosmog en andere niet direct waarneembare invloedsfactoren.

Het bestaan van meervoudige invloeden verklaart waarom ingrepen die enkel gericht zijn op het verminderen van fysieke belasting logischerwijs niet afdoende zijn gebleken. Oefeningen qua lichaamshouding, een muismat met kussentjes, elleboogsteunen, rolmuizen, speciale pennen en andere anti-RSI attributen kunnen zeker preventief werken of verlichting bieden, maar er is meer nodig.

Een gezonder werkklimaat in de breedste zin van het woord en soms een persoonlijke work-style en zelfs life-style verandering biedt weerstand tegen de snelst groeiende beroepsziekte die de naam RSI heeft gekregen.

Fabel 5: in een bepaald stadium is RSI niet meer te genezen en er is maar één behandelwijze mogelijk

Voorkomen is net zoals bij alle andere aandoeningen uiteraard beter dan genezen. Voor wie preventie echter toch te laat kwam, is goede behandeling meestal mogelijk. Een éénduidige effectieve behandeling is gezien de meervoudige oorzaken en uitingsvormen niet aan te geven. Wat bij de ene persoon heel goed helpt kan voor de ander averechts werken. Er zijn dan ook vele wegen die naar Rome leiden. Hierbij valt te denken aan vermindering van pijn door ontstekingsremmers, verbeteren van de houding, fysiotherapie, ontspanningsoefeningen, massage, maar ook alternatieve of additionele methodes als acupunctuur, polariteitstherapie, magnetische therapie,enzovoort zijn effectief gebleken. Waar de ene behandelmethode met name gericht is op lichamelijke genezing, richten methodes als Shiatsu zich op heling van zowel lichaam, geest en algeheel welzijn van de mens.

Fabel 6: RSI is niet bespreekbaar met collega’s en bazen en is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de werknemer zelf

Laten zitten is erg onverstandig, erover praten met collega’s en bazen verstandig. De gedeelde verantwoordelijkheid van werknemers en werkgevers bij het voorkomen en aanpakken van RSI komt steeds meer naar voren. Waar de werknemer verantwoordelijk is voor bijvoorbeeld een gezonde leefstijl (voeding, beweging), lichaamshouding en werkhouding (pauzes ook nemen, ontspanning), ligt de verantwoordelijkheid van de werkgever meer op ergonomisch gebied (werktijden, omgeving, apparatuur, inrichting) en het scheppen van een positief werkklimaat.

Het bespreekbaar maken van RSI op de werkvloer kan problemen voor werknemer en werkgever voorkomen. De ogen er voor sluiten om confrontaties of preventieve inspanningen en kosten uit de weg te gaan is op de langere termijn voor geen van de betrokken partijen een oplossing. En ziekteverzuim is niet de enige stok achter de deur, werknemers met RSI stappen steeds vaker naar de rechter. Tientallen schadeclaims ten gevolge van RSI worden momenteel al bij de rechter ingediend. De hoop is dat dit werkgevers zal doen inzien dat investering in RSI-preventie van groot belang is om toekomstig verzuim en schadeclaims te voorkomen..

Vaststellen RSI

De Gezondheidsraad heeft het Saltsa-rapport, waarin richtlijnen voor het met zekerheid vaststellen van RSI staan, kort samengevat.

De belangrijkste maatstaven die kunnen helpen bij het herkennen van RSI zijn:

Ø Er moet sprake zijn van beperkingen en participatieproblemen aan nek, bovenrug, schouder, boven- of onderarm, elleboog, pols of hand of een combinatie hiervan.
Kortdurende acute (pijn-) klachten worden dus niet tot RSI gerekend. Om te spreken van een RSI-syndroom kunnen klachten die langer dan zes weken aanhouden als indicatie worden gehanteerd.

Ø De mechanismen die ten grondslag liggen aan het ontstaan van RSI-klachten zijn te vinden op het niveau van spieren, zenuwen en pezen of combinaties hiervan.

Ø Risicofactoren zijn primair het overmatig uitoefenen van kracht, werken in ongemakkelijke of voortdurend dezelfde houding en repeterende bewegingen. De klachten verergeren bij langdurige bewegingen (met als voorbeeld computerwerk), bij lang in dezelfde houding zitten (zoals autorijden), bij krachtzetten met de handen (bijvoorbeeld tanden poetsen, wringen, tillen) en na bepaalde klussen. Een opvallend kenmerk is dat de klachten bij rust (in de beginfasen van RSI) afnemen of verdwijnen, maar bij aanvang van de provocerende handelingen weer terug komen.

Ø Psychosociale factoren alleen kunnen niet direct tot RSI-klachten leiden, maar dragen er in combinatie met fysieke factoren aan bij. In gespannen omstandigheden (bij stress) manifesteren de klachten zich eerder en bij rust nemen ze wederom af.

Ø Overige secundaire risicofactoren waar rekening mee gehouden dient te worden zijn: te weinig hersteltijd en pauze, hoge werkdruk, werkstress, werktempo en mentale eisen, geringe sociale ondersteuning, persoonsgebonden risicofactoren als lichaamsbouw en stresshantering, maar ook voedingspatronen en gevoeligheid voor b.v. artritis.

Er is veel meer informatie over RSI, in op behandelmethodes, apparatuur, preventie en meer praktische zaken die van belang zijn voor werkgevers en werknemers. Naast muismatjes en speciale toetsenborden zijn er namelijk heel wat producten, die verlichting kunnen bieden of preventief kunnen werken, zoals apparatuur voor massage, electro-stimulatie, magneettherapie en voedingssupplementen.

Meer over onze producten op website www.net.info.nl/egosoft met meer info over b.v. Sissel en SmartGlove

We hebben ook sets met een heel pakket aan RSI hulpmiddelen, literatuur, desktop massageset, flexbal, pads, steunen, smartglove, de ideale manier om in uw organisatie een begin te maken met RSI-preventie en therapie.

Zuurgraad en RSI: voedingsadviezen
Zuur-base evenwicht en RSI
Produkten op RSI-gebied